คำตอบสั้น: หลังทำ ICSI ไข่ที่สุกส่วนใหญ่มักปฏิสนธิได้ แต่บางรอบมีไข่ปฏิสนธิน้อยกว่าที่คาด และมีส่วนน้อยที่ไข่ไม่ปฏิสนธิเลย (Total Fertilization Failure) สาเหตุอาจมาจากไข่ที่ยังไม่สุกหรือคุณภาพไข่ ปัญหาของอสุจิ หรือกลไกกระตุ้นไข่หลังอสุจิเข้าไปทำงานไม่สมบูรณ์ รอบถัดไปจึงไม่ควรทำซ้ำแบบเดิมทันที แต่ควรทบทวนรายงานแล็บร่วมกับแพทย์ว่าตัวเลขแต่ละขั้นลดลงที่จุดไหน
ICSI ช่วยปฏิสนธิอย่างไร และทำไมยังไม่ปฏิสนธิได้
ICSI คือการฉีดอสุจิหนึ่งตัวเข้าไปในไข่ที่สุกโดยตรง ช่วยข้ามปัญหาที่อสุจิเจาะไข่เองไม่ได้ แต่หลังอสุจิเข้าไปแล้ว ไข่ยังต้อง “ถูกกระตุ้น” ให้เริ่มกระบวนการปฏิสนธิ ถ้าขั้นนี้ไม่เกิดขึ้น หรือไข่ อสุจิ มีปัญหาอื่น ก็จะไม่เห็นการปฏิสนธิตามปกติ อ่านความต่างของวิธีปฏิสนธิได้ที่ IVF กับ ICSI ต่างกันอย่างไร
อ่านตัวเลขในรายงานให้ถูกก่อน
| ขั้นในรายงาน | ความหมาย | คำถามที่ควรถาม |
|---|---|---|
| จำนวนไข่ที่เก็บได้ | ไข่ทั้งหมดที่ได้จากการเก็บ รวมไข่ที่ยังไม่สุก | ได้ไข่ใกล้เคียงกับจำนวนฟองไข่ที่เห็นก่อนเก็บหรือไม่ |
| ไข่สุก (MII) | ไข่ที่พร้อมทำ ICSI | สัดส่วนไข่สุกต่ำผิดปกติหรือเปล่า |
| ปฏิสนธิปกติ (2PN) | ไข่ที่เห็นการปฏิสนธิตามปกติหลังทำ ICSI | อัตราปฏิสนธิเทียบกับไข่สุก ไม่ใช่เทียบกับไข่ทั้งหมด |
ตัวเลขที่ดูน้อยอาจไม่ได้แปลว่าปฏิสนธิล้มเหลว เช่น เก็บไข่ได้ 10 ใบ แต่สุกเพียง 5 ใบ แล้วปฏิสนธิ 4 ใบ แปลว่าอัตราปฏิสนธิของไข่สุกยังดี ปัญหาอยู่ที่สัดส่วนไข่สุกมากกว่า ดูวิธีอ่านรายงานเพิ่มได้ที่ อ่านรายงานไข่และตัวอ่อน MII, 2PN คืออะไร
สาเหตุที่พบบ่อย
- ไข่ยังไม่สุกหรือสุกน้อย อาจเกี่ยวกับการตอบสนองต่อยากระตุ้น หรือจังหวะการฉีดยาให้ไข่สุกก่อนเก็บ
- คุณภาพไข่ สัมพันธ์กับอายุและปริมาณไข่ในรังไข่
- ปัจจัยจากอสุจิ เช่น อสุจิจำนวนน้อยมาก อสุจิที่ได้จากการผ่าตัดเก็บ หรือความผิดปกติของโครงสร้างอสุจิที่พบได้น้อย
- กลไกกระตุ้นไข่ไม่สมบูรณ์ (Oocyte Activation Deficiency) ซึ่งพบได้น้อยแต่เป็นสาเหตุสำคัญเมื่อไข่สุกดีหลายใบแต่ไม่ปฏิสนธิเลย
รอบถัดไป แพทย์อาจพิจารณาอะไร
- ทบทวนแผนกระตุ้นไข่และจังหวะยาให้ไข่สุก เพื่อเพิ่มสัดส่วนไข่สุก
- ตรวจฝ่ายชายเพิ่มตามข้อบ่งชี้ เช่น ตรวจน้ำอสุจิซ้ำ หรือพิจารณา การตรวจ Sperm DNA Fragmentation ในบางกรณี
- พิจารณาวิธีคัดอสุจิที่เหมาะกับปัญหา ดูเพิ่มที่ เทคนิคคัดเลือกอสุจิขั้นสูง
- ในกรณีที่ไข่ไม่ปฏิสนธิเลยทั้งที่ไข่สุก บางศูนย์อาจพูดถึงการกระตุ้นไข่ด้วยวิธีเสริมหลัง ICSI (Artificial Oocyte Activation) ซึ่งแนวทาง ESHRE เรื่องเทคนิคเสริม ปี 2023 ไม่แนะนำให้ใช้ทั่วไป แต่อาจพิจารณาในกลุ่มที่เคยปฏิสนธิล้มเหลวจากกลไกกระตุ้นไข่ ควรถามแพทย์ถึงข้อบ่งชี้ ความเสี่ยง และข้อมูลความปลอดภัยก่อนตัดสินใจ
คำถามที่ควรถามแพทย์หลังรอบที่ปฏิสนธิน้อย
- ไข่สุกกี่ใบ และปฏิสนธิกี่ใบจากไข่สุก
- แล็บเห็นลักษณะผิดปกติของไข่หรืออสุจิหรือไม่
- ปัญหาน่าจะอยู่ที่การกระตุ้นไข่ ตัวอสุจิ หรือกลไกการปฏิสนธิ
- รอบถัดไปจะเปลี่ยนอะไร และคาดหวังผลอย่างไรได้บ้าง
คำถามที่พบบ่อย
ไข่ไม่ปฏิสนธิเลยหนึ่งรอบ แปลว่ารอบหน้าจะไม่ปฏิสนธิอีกไหม
ไม่จำเป็น บางคนเกิดจากปัจจัยเฉพาะรอบนั้น เช่น ไข่สุกน้อย แต่ถ้าเกิดซ้ำทั้งที่ไข่สุกดี แพทย์จะพิจารณาหาสาเหตุเชิงลึกมากขึ้น
อัตราปฏิสนธิหลัง ICSI ควรเป็นเท่าไร
แต่ละแล็บมีเกณฑ์อ้างอิงของตนเอง และตัวเลขขึ้นกับอายุ ปัจจัยฝ่ายชาย และจำนวนไข่สุก ควรถามค่าอ้างอิงของแล็บที่รักษาอยู่ ไม่ควรเทียบกับตัวเลขทั่วไปในอินเทอร์เน็ต
ปฏิสนธิได้แต่ตัวอ่อนหยุดโต เป็นปัญหาเดียวกันไหม
เป็นคนละขั้น การปฏิสนธิสำเร็จแล้วตัวอ่อนหยุดพัฒนาก่อนถึงระยะบลาสโตซิสต์เป็นอีกประเด็นหนึ่ง ดูเพิ่มที่ การแบ่งเกรดตัวอ่อน
หากเคยทำ ICSI แล้วไข่ปฏิสนธิน้อยหรือไม่ปฏิสนธิ สามารถนำรายงานแล็บเดิมมาปรึกษาแพทย์ เพื่อทบทวนแผน IVF/ICSI รอบถัดไป
แหล่งอ้างอิง
- ESHRE Add-ons Working Group. Good practice recommendations on add-ons in reproductive medicine. Human Reproduction, 2023.
- ESHRE Special Interest Group of Embryology and Alpha Scientists in Reproductive Medicine. The Vienna consensus: report of an expert meeting on the development of ART laboratory performance indicators. Reproductive BioMedicine Online, 2017.
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจก่อนพบแพทย์ ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคล ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินตามข้อมูลของแต่ละคน
