ความเชื่อที่ว่ายิ่งงดหลั่งนาน อสุจิจะยิ่งสะสมและแข็งแรงขึ้น เป็นเรื่องที่ได้ยินบ่อยในหมู่ผู้ชายที่กำลังเตรียมตัวมีบุตร หรือกำลังจะไปตรวจน้ำเชื้อ แต่ในมุมของการแพทย์ จำนวนอสุจิที่มากขึ้นไม่ได้หมายความว่าคุณภาพจะดีขึ้นตามไปด้วยเสมอไป
การประเมินภาวะเจริญพันธุ์ของผู้ชายไม่ได้ดูแค่จำนวนหรือปริมาณ แต่ต้องดูองค์ประกอบหลายด้านร่วมกัน ทั้งความเข้มข้นของอสุจิ การเคลื่อนไหว รูปร่างของอสุจิ และบริบทสุขภาพโดยรวมของเจ้าตัวด้วย ค่าเดียวจึงบอกภาพทั้งหมดไม่ได้
งดหลั่งนานขึ้น แล้วอสุจิเปลี่ยนไปอย่างไร
การงดหลั่งในระยะสั้นกับระยะยาวให้ผลต่างกัน และผลที่ได้ก็ยังแตกต่างกันได้ในแต่ละคน
เมื่องดหลั่งเป็นเวลานาน ปริมาณหรือความเข้มข้นของอสุจิอาจเพิ่มขึ้นในบางคน แต่ไม่ได้หมายความว่าคุณภาพด้านอื่นจะดีขึ้นตามไปด้วย เพราะการเคลื่อนไหวหรือลักษณะรูปร่างของอสุจิไม่ได้จำเป็นต้องเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้นเมื่องดหลั่งนานขึ้น นอกจากนี้ ผลที่วัดได้ยังขึ้นอยู่กับวิธีตรวจและห้องปฏิบัติการที่ใช้ด้วย
ดังนั้นคำถามที่ว่าควรงดหลั่งนานแค่ไหนจึงไม่มีคำตอบเดียวที่ใช้ได้กับทุกคน สิ่งที่ทำได้คือปฏิบัติตามคำแนะนำของสถานพยาบาลที่ตรวจ ซึ่งจะให้ระยะเวลาที่เหมาะสมกับมาตรฐานและบริบทของการตรวจแต่ละครั้ง
การเตรียมตัวก่อนตรวจน้ำเชื้อ
สำหรับการตรวจวิเคราะห์น้ำเชื้อ (Semen Analysis) ห้องปฏิบัติการมักมีคำแนะนำเรื่องระยะงดหลั่งก่อนเก็บตัวอย่าง โดยทั่วไปจะอยู่ในช่วงหลายวัน ขึ้นอยู่กับมาตรฐานของแต่ละแห่งและเหตุผลของการตรวจ
สิ่งที่ควรหลีกเลี่ยงคือการปรับพฤติกรรมแบบสุดโต่ง เช่น งดหลั่งนานเกินความจำเป็นเพราะคิดว่าจะทำให้ผลตรวจออกมาดีขึ้น หรือยึดตัวเลขระยะเวลาหนึ่งโดยไม่ปรึกษาสถานพยาบาลที่ตรวจ เพราะการงดหลั่งนานเกินไปอาจไม่ได้ช่วยให้ผลตรวจดีขึ้น และอาจทำให้ค่าที่วัดได้คลาดเคลื่อนจากภาวะจริงได้
คุณภาพอสุจิไม่ได้วัดจากตัวเลขเดียว
การตรวจ Semen Analysis ให้ข้อมูลพื้นฐานที่สำคัญหลายอย่าง ทั้งปริมาณน้ำเชื้อ ความเข้มข้น จำนวน การเคลื่อนไหว และรูปร่างของอสุจิ ตัวเลขเหล่านี้ช่วยให้แพทย์เห็นภาพเบื้องต้นของสุขภาพอสุจิ แต่การจะบอกว่าคนหนึ่งมีความสามารถในการมีบุตรแค่ไหน ต้องตีความผลตรวจร่วมกับประวัติสุขภาพของฝ่ายชาย และปัจจัยของทั้งคู่ไปพร้อมกัน
ถ้ากำลังวางแผนมีบุตร หรือมีข้อสงสัยเรื่องสุขภาพอสุจิ การปรึกษาแพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์จะช่วยให้เข้าใจผลตรวจได้ตรงกับสถานการณ์จริงของแต่ละคู่ มากกว่าการดูตัวเลขค่าใดค่าหนึ่งแล้วตัดสินใจด้วยตัวเอง
บทความนี้กำกับดูแลโดย รศ.นพ.พิทักษ์ เลาห์เกริกเกียรติ (ว.18494) แพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ GFC — Genesis Fertility Center
คำถามที่พบบ่อย
งดหลั่งนานเกินไปจะมีผลเสียต่อผลตรวจน้ำเชื้อไหม
การงดหลั่งนานเกินระยะที่ห้องปฏิบัติการแนะนำอาจทำให้ค่าที่วัดได้ไม่สะท้อนภาวะจริงของอสุจิในแต่ละวัน จึงควรปฏิบัติตามคำแนะนำของสถานพยาบาลที่ตรวจมากกว่ายืดระยะเวลาเอง เพราะแต่ละแห่งมีมาตรฐานการเตรียมตัวที่ต่างกัน
ถ้าผลตรวจน้ำเชื้อออกมาปกติ หมายความว่ามีบุตรได้แน่นอนหรือไม่
ผลตรวจน้ำเชื้อเป็นเพียงข้อมูลส่วนหนึ่งที่ช่วยประเมินภาวะเจริญพันธุ์ของฝ่ายชาย การมีบุตรขึ้นอยู่กับปัจจัยของทั้งคู่ ทั้งสุขภาพฝ่ายหญิง ฝ่ายชาย และจังหวะเวลา แพทย์จึงมักตีความผลตรวจร่วมกับประวัติและข้อมูลอื่น ไม่ได้ดูจากค่าเดียว
ถ้าผลตรวจน้ำเชื้อออกมาผิดปกติ ต้องรักษาด้วยวิธีที่ซับซ้อนทันทีหรือไม่
ไม่จำเป็นเสมอไป แนวทางดูแลขึ้นอยู่กับลักษณะความผิดปกติที่พบ สาเหตุที่เป็นไปได้ และเป้าหมายการมีบุตรของแต่ละคู่ แพทย์จะประเมินเป็นรายกรณี บางกรณีอาจเริ่มจากการปรับพฤติกรรมหรือรักษาสาเหตุร่วมก่อน โดยพิจารณาจากข้อมูลสุขภาพทั้งหมด
ควรตรวจน้ำเชื้อเมื่อไหร่ ถ้าเพิ่งเริ่มพยายามมีบุตร
โดยทั่วไปแพทย์มักแนะนำให้ปรึกษาเมื่อพยายามมีบุตรมาแล้วระยะหนึ่งโดยยังไม่สำเร็จ หรือเร็วกว่านั้นหากมีประวัติหรืออาการที่อาจเกี่ยวกับภาวะเจริญพันธุ์ เช่น เคยผ่าตัดหรือมีโรคประจำตัวบางอย่าง การตัดสินใจตรวจควรคุยกับแพทย์เพื่อดูว่าจำเป็นแค่ไหนในสถานการณ์ของคุณ
