การแช่แข็งตัวอ่อนคือการเก็บรักษาตัวอ่อนที่เกิดจากการปฏิสนธิแล้ว เพื่อนำมาพิจารณาใช้ในอนาคต จึงต่างจากการฝากไข่ที่เก็บไข่ซึ่งยังไม่ได้ปฏิสนธิ และต่างจาก FET ซึ่งเป็นขั้นตอนนำตัวอ่อนแช่แข็งกลับมาใช้ การมีตัวอ่อนเก็บไว้เพิ่มทางเลือกในการรักษา แต่ไม่ได้รับประกันว่าทุกตัวจะรอดหลังละลายหรือเกิดการตั้งครรภ์
เหตุใดจึงอาจวางแผนแช่แข็งตัวอ่อน
บางคู่มีตัวอ่อนที่เหมาะสมเหลือจากรอบรักษาและต้องการเก็บไว้ใช้ครั้งต่อไป บางรายต้องเลื่อนการย้ายเพื่อให้แผนรักษาหรือความพร้อมเหมาะสมขึ้น รวมถึงกรณีรอผลตรวจตัวอ่อนตามที่แพทย์วางแผน การแช่แข็งตัวอ่อนทั้งหมดในรอบหนึ่งไม่ใช่ทางเลือกที่ดีกว่าย้ายสดสำหรับทุกคน เหตุผลควรอธิบายตามข้อมูลของแต่ละราย โดยเฉพาะประโยชน์ด้านความปลอดภัยเมื่อมีความเสี่ยงจากการตอบสนองต่อยากระตุ้นไข่มากเกินไป
การฝากเก็บกับการย้ายตัวอ่อนเป็นคนละส่วน
| ส่วนของการรักษา | คำถามที่ควรถามทีมรักษา |
|---|---|
| สร้างและเพาะเลี้ยงตัวอ่อน | มีตัวอ่อนที่เหมาะสมตามการประเมินของแล็บเท่าใด |
| แช่แข็งและฝากเก็บ | รายงานระบุตัวอ่อน วันแช่แข็ง และหน่วยจัดเก็บอย่างไร |
| นำกลับมาใช้ | ต้องประเมินอะไรและนัดวางแผน FET เมื่อใด |
หากยังไม่ได้สร้างตัวอ่อน สามารถอ่านภาพรวม IVF/ICSI ก่อน ส่วนผู้ที่มีตัวอ่อนเก็บแล้วและพร้อมใช้ ควรดู การย้ายตัวอ่อนแช่แข็ง FET เพื่อเตรียมข้อมูลสำหรับนัดประเมิน
ควรได้รับข้อมูลอะไรหลังการแช่แข็ง
ขอให้ทีมแล็บอธิบายรายการตัวอ่อนที่ฝากเก็บ เช่น จำนวน ระยะพัฒนาการ ข้อมูลการประเมิน วันที่แช่แข็ง และวิธีระบุว่ารายงานแต่ละรายการเป็นของตัวอ่อนใด หากมีผลตรวจพันธุกรรม ควรทราบว่าผลนั้นสัมพันธ์กับตัวอ่อนรายการใดด้วย เก็บรายงานฉบับเต็มไว้พร้อมเอกสารที่คลินิกออกให้ และถามช่องทางขอข้อมูลเพิ่มเติมก่อนถึงเวลาจะนำตัวอ่อนมาใช้
ค่าใช้จ่ายที่ควรถามให้แยกกัน
ก่อนตัดสินใจ ขอใบเสนอราคาที่แยกค่าแช่แข็ง ค่าฝากเก็บ และค่าใช้ตัวอ่อนในอนาคตให้เข้าใจตรงกัน ประเด็นที่ควรถาม ได้แก่
- คิดค่าแช่แข็งตามจำนวนตัวอ่อนหรือหน่วยใด และรวมในรอบ IVF/ICSI แล้วหรือยัง
- ค่าฝากเก็บครอบคลุมช่วงใด ต่ออายุอย่างไร และติดต่อช่องทางไหน
- ค่าละลายและ FET รวมอยู่หรือคิดแยก
เก็บได้นานแค่ไหน และต้องติดตามอะไร
ระยะเวลาที่สามารถฝากเก็บและนำมาใช้ต้องตรวจจากเอกสารยินยอม สัญญา และนโยบายของสถานพยาบาล ถามวันครบกำหนด ช่องทางแจ้งเตือน และขั้นตอนหากข้อมูลติดต่อหรือแผนการใช้ตัวอ่อนเปลี่ยนแปลง ก่อนลงนามควรอ่านเอกสารให้เข้าใจและขอคำอธิบายในส่วนที่ยังไม่ชัดเจน
แช่แข็งตัวอ่อนทำอย่างไร
ปัจจุบันห้องปฏิบัติการส่วนใหญ่ใช้วิธีแช่แข็งแบบเร็ว (Vitrification) คือแช่ตัวอ่อนในสารป้องกันความเย็นแล้วทำให้เย็นลงอย่างรวดเร็วมากจนไม่เกิดผลึกน้ำแข็งที่ทำลายเซลล์ จากนั้นเก็บในถังไนโตรเจนเหลวที่อุณหภูมิประมาณลบ 196 องศาเซลเซียส ที่อุณหภูมินี้กระบวนการทางชีวภาพเกือบหยุดนิ่ง ตัวอ่อนที่แช่แข็งด้วยวิธีนี้ส่วนใหญ่รอดหลังละลาย แต่ไม่ใช่ทุกตัว ดูขั้นตอนตอนนำกลับมาใช้ได้ที่ ขั้นตอนการละลายตัวอ่อนแช่แข็ง
แช่แข็งตัวอ่อนระยะไหน
| ระยะ | ลักษณะ | ข้อที่ควรรู้ |
|---|---|---|
| วันที่ 2 ถึง 3 (Cleavage stage) | ตัวอ่อนมีจำนวนเซลล์ไม่มาก | อาจใช้เมื่อมีตัวอ่อนน้อยหรือแผนเฉพาะราย |
| วันที่ 5 ถึง 6 (Blastocyst) | ตัวอ่อนพัฒนาถึงระยะที่พร้อมฝังตัว | คัดเลือกได้ชัดกว่า และใช้ตัดเซลล์ตรวจ PGT ได้ |
อ่านเหตุผลที่หลายศูนย์เลี้ยงตัวอ่อนถึงระยะบลาสโตซิสต์ได้ที่ ตัวอ่อน Blastocyst Day 5
ย้ายตัวอ่อนแช่แข็งต่างจากย้ายสดอย่างไร
การย้ายตัวอ่อนแช่แข็งทำให้ร่างกายได้พักจากยากระตุ้นไข่ และเลือกช่วงที่เยื่อบุโพรงมดลูกพร้อมได้ บางกลุ่ม เช่น ผู้ที่เสี่ยงภาวะรังไข่ถูกกระตุ้นเกิน มักได้ประโยชน์จากการแช่แข็งทั้งหมดก่อนย้าย แต่สำหรับบางคน การย้ายสดก็ให้ผลใกล้เคียงกัน ดูข้อมูลเปรียบเทียบที่ ใส่ตัวอ่อนรอบสด VS รอบแช่แข็ง
ถ้าไม่ใช้ตัวอ่อนที่ฝากไว้แล้ว ทำอย่างไร
ทางเลือกขึ้นกับเอกสารยินยอมที่ลงนามไว้และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง โดยทั่วไปอาจเลือกฝากเก็บต่อ หรือแจ้งความประสงค์ยุติการเก็บ ควรตัดสินใจร่วมกันทั้งคู่และแจ้งคลินิกเป็นลายลักษณ์อักษร การแจ้งเปลี่ยนที่อยู่และเบอร์ติดต่อให้คลินิกทราบเสมอช่วยให้ไม่พลาดการติดต่อเรื่องต่ออายุการฝากเก็บ
คำถามสั้นก่อนนัดประเมิน
แช่แข็งไว้นานหลายปี คุณภาพตัวอ่อนลดลงไหม
ข้อมูลที่มีส่วนใหญ่ไม่พบว่าระยะเวลาการเก็บในไนโตรเจนเหลวทำให้โอกาสตั้งครรภ์ลดลงชัดเจน ปัจจัยที่สำคัญกว่าคืออายุของฝ่ายหญิงในวันที่เก็บไข่และคุณภาพตัวอ่อนตอนแช่แข็ง
ฝากไข่กับแช่แข็งตัวอ่อน ต่างกันอย่างไร
ฝากไข่คือเก็บไข่ที่ยังไม่ปฏิสนธิ ส่วนแช่แข็งตัวอ่อนคือเก็บหลังปฏิสนธิกับอสุจิแล้ว ดูหน้าบริการฝากไข่สำหรับผู้ที่ยังไม่มีแผนมีบุตรกับคู่ในตอนนี้
แช่แข็งแล้วแปลว่าย้ายได้แน่นอนหรือไม่
ไม่แน่นอน ตัวอ่อนยังต้องผ่านการประเมินหลังละลาย และต้องพิจารณาความพร้อมของแผนรักษาด้วย
ต้องทำ PGT-A ทุกตัวก่อนแช่แข็งหรือไม่
การตัดสินใจตรวจต้องแยกจากการตัดสินใจฝากเก็บ ไม่ใช่ทุกคนจำเป็นต้องตรวจ ควรหารือว่าผลตรวจจะช่วยเปลี่ยนแผนอย่างไรและมีข้อจำกัดอะไร
ควรเตรียมอะไรไปพบแพทย์
นำรายงานตัวอ่อน เอกสารการแช่แข็ง ผลตรวจที่มี และเป้าหมายช่วงเวลาที่อยากนำตัวอ่อนมาใช้ เพื่อให้ทีมประเมินข้อมูลที่ต้องเพิ่มเติมได้
หากต้องการวางแผนรักษาที่ GFC สามารถนัดประเมินและนำรายงานเดิมมาปรึกษาก่อนตัดสินใจเรื่องการฝากเก็บหรือการนำตัวอ่อนกลับมาใช้
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจก่อนเข้าพบแพทย์ ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคล ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินตามข้อมูลของแต่ละคน
