ยาบางชนิดมีผลต่อจำนวนอสุจิไหม? หยุดยาแล้วจะกลับมาปกติหรือไม่?

เมื่อคู่รักเริ่มวางแผนมีบุตร คำถามหนึ่งที่ตามมาคือ ยาที่ฝ่ายชายใช้อยู่ทุกวันจะส่งผลต่ออสุจิหรือไม่ และถ้าหยุดยา จำนวนอสุจิจะกลับมาเท่าเดิมไหม คำตอบสั้น ๆ คือ มียาบางกลุ่มที่รบกวนการสร้างอสุจิได้จริง แต่ไม่ได้หมายความว่ายาทุกชนิดจะทำให้มีบุตรยาก และไม่ใช่ทุกคนที่หยุดยาแล้วตัวเลขจะกลับมาทันที

สิ่งที่ทำให้ผลลัพธ์ต่างกันคือชนิดของยา ขนาดที่ใช้ นานแค่ไหน รวมถึงสุขภาพโดยรวมของแต่ละคน ดังนั้นการประเมินจึงต้องดูเป็นรายบุคคล ไม่ใช่ดูจากชื่อยาเพียงอย่างเดียว

ยาที่อาจเกี่ยวข้องกับการสร้างอสุจิ

ยาบางชนิดและฮอร์โมนบางประเภทอาจกดหรือรบกวนการทำงานของระบบฮอร์โมนเพศชาย ซึ่งมีบทบาทโดยตรงต่อการสร้างอสุจิ กลุ่มที่มักถูกพูดถึงเมื่อวางแผนมีบุตร ได้แก่

• ยาเคมีบำบัด ซึ่งออกฤทธิ์ต่อเซลล์ที่แบ่งตัวเร็ว รวมถึงเซลล์ต้นกำเนิดของอสุจิ
• ยากลุ่ม anabolic steroids หรือ testosterone จากภายนอก ที่อาจทำให้ร่างกายลดการผลิตฮอร์โมนกระตุ้นการสร้างอสุจิของตัวเอง
• ยาบางชนิดที่ใช้รักษาโรคประจำตัว ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับระบบสืบพันธุ์ในบางกรณี

อย่างไรก็ตาม การพบว่ายามีความเชื่อมโยงกับคุณภาพอสุจิไม่ได้แปลว่ายาทุกตัวในกลุ่มนั้นจะทำให้เกิดปัญหากับทุกคน และที่สำคัญคือ ไม่ควรหยุดยารักษาโรคประจำตัวด้วยตนเอง เพราะการควบคุมโรคให้穩定เป็นปัจจัยที่ส่งผลต่อสุขภาพและการตั้งครรภ์เช่นกัน

หยุดยาแล้วอสุจิจะกลับมาปกติหรือไม่

ในบางกรณี การสร้างอสุจิอาจค่อย ๆ ฟื้นตัวหลังหยุดยาหรือปรับยา ภายใต้การดูแลของแพทย์ เพราะกระบวนการสร้างอสุจิต้องใช้เวลาหลายสัปดาห์ถึงหลายเดือนกว่าจะครบรอบ

แต่ไม่สามารถรับประกันระยะเวลาหรือผลลัพธ์ได้ โดยเฉพาะในผู้ที่ได้รับยาเคมีบำบัด หรือมีปัจจัยด้านสุขภาพอื่นร่วมด้วย เช่น โรคประจำตัว ภาวะฮอร์โมน หรืออายุ ซึ่งล้วนมีผลต่อการฟื้นตัวของอสุจิ

เริ่มต้นอย่างไรเมื่อวางแผนมีบุตร

จุดเริ่มต้นที่ทำได้จริงคือการทบทวนยาทุกชนิดที่ใช้อยู่ ทั้งยารักษาโรค ฮอร์โมน อาหารเสริม และสารที่ใช้เป็นประจำ แล้วแจ้งแพทย์ให้ครบถ้วนเมื่อวางแผนมีบุตร

แพทย์อาจพิจารณาตรวจ Semen Analysis หรือประเมินเพิ่มเติมตามความจำเป็นของแต่ละคน การตัดสินใจเรื่องยาเป็นเรื่องที่ต้องชั่งน้ำหนักร่วมกันระหว่างการควบคุมโรคเดิมกับเป้าหมายด้านภาวะเจริญพันธุ์ จึงควรเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์ผู้ดูแล ไม่ใช่ปรับหรือหยุดยาเอง

กำกับดูแลโดย รศ.นพ.พิทักษ์ เลาห์เกริกเกียรติ (ว.18494) แพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ GFC — Genesis Fertility Center