สรุปสั้น: ท่อนำไข่ตันคือภาวะที่ทางเดินของไข่และอสุจิถูกอุดกั้น ทำให้ไข่กับอสุจิพบกันไม่ได้ หรือตัวอ่อนเดินทางไปฝังตัวที่มดลูกไม่ได้ เป็นสาเหตุหนึ่งของภาวะมีบุตรยากที่พบได้บ่อย โดยเฉพาะในผู้ที่เคยติดเชื้อในอุ้งเชิงกรานหรือเป็นเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่มาก่อน วินิจฉัยได้ด้วยการฉีดสีดูท่อนำไข่ (HSG) และรักษาได้ทั้งแบบผ่าตัดและการทำเด็กหลอดแก้ว (ICSI) ขึ้นอยู่กับความรุนแรงและความต้องการของแต่ละคน
ท่อนำไข่ตัน คืออะไร ?
ท่อนำไข่ตัน คือ ภาวะที่ท่อนำไข่ซึ่งเป็นทางผ่านของไข่ และอสุจิเกิดการอุดตัน ทำให้ไข่ไม่สามารถเดินทางไปผสมกับอสุจิ หรือตัวอ่อนไม่สามารถเคลื่อนที่ไปยังมดลูกเพื่อฝังตัวได้ ส่งผลให้มีภาวะมีบุตรยาก
อาการที่อาจสังเกตได้
ท่อนำไข่ตันส่วนใหญ่ “ไม่แสดงอาการชัดเจน” โดยเฉพาะกรณีที่เกิดจากการทำหมันหรือพังผืดเล็กน้อย หลายคนจึงรู้ตัวก็ต่อเมื่อพยายามมีบุตรแล้วไม่สำเร็จ อย่างไรก็ตาม หากสาเหตุมาจากการติดเชื้อในอุ้งเชิงกรานหรือเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ อาจมีอาการร่วมได้ เช่น ปวดท้องน้อยเรื้อรัง ปวดประจำเดือนรุนแรงกว่าปกติ ตกขาวผิดปกติ หรือปวดขณะมีเพศสัมพันธ์ ซึ่งควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยที่แน่ชัด ไม่ควรวินิจฉัยอาการด้วยตนเอง
สาเหตุที่ทำให้ท่อนำไข่ตัน
- การทำหมัน หรือการผ่าตัดในช่องท้อง/อุ้งเชิงกรานมาก่อน
- การติดเชื้อในอุ้งเชิงกราน หรือปีกมดลูกอักเสบ
- เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis) หรือช็อกโกแลตซีสต์
- พังผืดในอุ้งเชิงกรานจากการผ่าตัดหรือการอักเสบเรื้อรัง
แนวทางการรักษา
- เข้ารับการผ่าตัดท่อนำไข่ผ่านการส่องกล้อง เหมาะกับกรณีที่ท่อนำไข่ยังพอมีโอกาสใช้งานได้
- รักษาด้วยการทำเด็กหลอดแก้ว (ICSI) ในกรณีที่ต้องการมีบุตรและไม่ต้องการผ่าตัด หรือท่อนำไข่ตันทั้งสองข้าง เนื่องจากกระบวนการ ICSI เก็บไข่ออกมาปฏิสนธินอกร่างกายโดยตรง ไม่ต้องพึ่งการเดินทางผ่านท่อนำไข่
เมื่อไหร่ควรพบแพทย์
หากพยายามมีบุตรมาแล้วเกิน 1 ปี (หรือ 6 เดือนสำหรับผู้ที่อายุ 35 ปีขึ้นไป) โดยยังไม่ตั้งครรภ์ หรือมีประวัติเคยติดเชื้อในอุ้งเชิงกราน เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ หรือเคยผ่าตัดช่องท้อง ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทางเพื่อตรวจประเมินภาวะท่อนำไข่และวางแผนการรักษาที่เหมาะสมกับแต่ละบุคคล
พญ.ชมพูนุช จันทรกระวี ใบอนุญาตเลขที่ 45222
แพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์เจริญพันธุ์ประจำที่ GFC Clinic
คำถามที่พบบ่อย
หากท่อนำไข่อุดตันเพียงข้างเดียว จะยังสามารถตั้งครรภ์เองตามธรรมชาติหรือทำ IUI ได้อยู่ไหม?
ถ้าตันข้างเดียวและอีกข้างยังเปิดสมบูรณ์ดี ยังมีโอกาสตั้งครรภ์ธรรมชาติหรือทำ IUI ได้อยู่ แต่โอกาสสำเร็จอาจลดลงเนื่องจากในรอบเดือนนั้นๆ ต้องอาศัยการตกไข่ฝั่งที่ท่อนำไข่ยังเปิดอยู่เท่านั้น หากเดือนไหนไข่ตกฝั่งที่อุดตัน อสุจิก็จะเดินทางไปเจอไข่ไม่ได้ ทำให้ระยะเวลารอคอยยาวนานขึ้น ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินเป็นรายบุคคล
ทำไมการทำ ICSI จึงเป็นทางเลือกที่แนะนำสำหรับผู้ที่ท่อนำไข่อุดตันทั้งสองข้าง?
เพราะกระบวนการ ICSI คือการฉีดฮอร์โมนกระตุ้นไข่และใช้เข็มเจาะดูดไข่ออกมาจากรังไข่โดยตรงผ่านทางช่องคลอด ข้ามขั้นตอนการเดินทางผ่านท่อนำไข่ทั้งหมด จากนั้นนำไข่มาผสมกับอสุจิและเลี้ยงเป็นตัวอ่อนในห้องแล็บ ก่อนย้ายกลับเข้าสู่โพรงมดลูกโดยตรง ท่อนำไข่ที่อุดตันจึงไม่ส่งผลต่อขั้นตอนนี้
ตรวจท่อนำไข่ตันได้อย่างไร?
วิธีที่ใช้กันทั่วไปคือการฉีดสีดูท่อนำไข่ (HSG – Hysterosalpingogram) ซึ่งเป็นการฉีดสารทึบรังสีเข้าโพรงมดลูกแล้วเอกซเรย์ดูว่าสารทึบรังสีไหลผ่านท่อนำไข่ได้หรือไม่ นอกจากนี้แพทย์อาจพิจารณาวิธีอื่นเพิ่มเติมตามความเหมาะสมของแต่ละคน
