สรุปสั้น: ที่ตรวจไข่ตกตรวจหาฮอร์โมน LH ในปัสสาวะ ซึ่งจะพุ่งสูงก่อนไข่ตกประมาณ 1–1.5 วัน ผลบวกคือขีดทดสอบเข้มเท่าหรือเข้มกว่าขีดควบคุม ไม่ใช่แค่เห็น 2 ขีด เมื่อได้ผลบวกควรมีเพศสัมพันธ์วันนั้นและอีก 1–2 วันถัดไป ควรเริ่มตรวจก่อนวันไข่ตกที่คาดไว้หลายวัน และตรวจช่วงบ่ายถึงหัวค่ำตามคำแนะนำของแต่ละยี่ห้อ
ที่ตรวจไข่ตก (Ovulation Test หรือ LH Test) เป็นตัวช่วยยอดนิยมของคู่ที่วางแผนมีลูก เพราะใช้ง่ายและหาซื้อได้ตามร้านขายยา แต่หลายคนยังสับสนเรื่องวันที่ควรตรวจและการอ่านผล บทความนี้สรุปวิธีใช้ให้ได้ผลแม่นขึ้น
ที่ตรวจไข่ตกทำงานอย่างไร
ก่อนไข่ตก ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมน LH (Luteinizing Hormone) ออกมาในปริมาณสูงช่วงสั้นๆ เรียกว่า LH surge ซึ่งเป็นสัญญาณกระตุ้นให้ไข่ตก โดยทั่วไปไข่มักตกภายในประมาณ 24–36 ชั่วโมงหลังจากฮอร์โมนเริ่มพุ่งสูง ที่ตรวจไข่ตกจึงช่วยบอกล่วงหน้าว่าไข่ใกล้จะตกแล้ว
ควรเริ่มตรวจวันไหน
ให้เริ่มตรวจก่อนวันไข่ตกที่คาดไว้หลายวัน เพื่อไม่ให้พลาดช่วงที่ฮอร์โมนพุ่งสูง วิธีคำนวณง่ายๆ คือ นำความยาวรอบเดือนลบ 17 จะได้วันที่ควรเริ่มตรวจ (นับวันแรกของประจำเดือนเป็นวันที่ 1) เช่น รอบ 28 วัน เริ่มตรวจราววันที่ 11 แล้วตรวจทุกวันจนได้ผลบวก ถ้ายังไม่แน่ใจเรื่องรอบเดือน อ่านเพิ่มเติมที่ วันไข่ตกนับยังไง
ตรวจเวลาไหนดี
- ส่วนใหญ่แนะนำให้ตรวจช่วงบ่ายถึงหัวค่ำ ไม่จำเป็นต้องใช้ปัสสาวะแรกตอนเช้าเหมือนที่ตรวจครรภ์ ให้ทำตามคำแนะนำในกล่องของแต่ละยี่ห้อ
- ตรวจเวลาใกล้เคียงกันทุกวัน
- งดดื่มน้ำมากๆ ประมาณ 2 ชั่วโมงก่อนตรวจ เพราะปัสสาวะเจือจางอาจทำให้ขีดจางกว่าความเป็นจริง
- ถ้าอยากไม่ให้พลาดช่วงที่ฮอร์โมนพุ่งสั้นๆ บางคนตรวจวันละ 2 ครั้งในช่วงใกล้ไข่ตก
อ่านผลที่ตรวจไข่ตกอย่างไร
| สิ่งที่เห็น | ความหมาย |
|---|---|
| ขีดทดสอบเข้มเท่าหรือเข้มกว่าขีดควบคุม | ผลบวก ฮอร์โมน LH พุ่งสูง ไข่น่าจะตกภายในราว 1–1.5 วัน |
| ขีดทดสอบจางกว่าขีดควบคุม | ผลลบ ยังไม่ถึงช่วงฮอร์โมนพุ่ง ให้ตรวจต่อในวันถัดไป |
| ไม่มีขีดควบคุม | แผ่นตรวจใช้ไม่ได้ ให้ตรวจใหม่ด้วยแผ่นใหม่ |
จุดที่คนสับสนบ่อยคือ “ขึ้น 2 ขีด” ในที่ตรวจไข่ตกไม่ได้แปลว่าผลบวกเสมอไป เพราะร่างกายมีฮอร์โมน LH ระดับต่ำอยู่ตลอด ขีดทดสอบจึงอาจขึ้นจางๆ ได้เกือบทุกวัน ต้องดูว่าขีดทดสอบเข้มเท่าหรือเข้มกว่าขีดควบคุมจึงนับเป็นผลบวก ส่วนแบบดิจิทัลจะแสดงผลเป็นสัญลักษณ์ให้อ่านง่ายกว่า
ได้ผลบวกแล้วควรทำอย่างไร
ช่วงที่เหมาะที่สุดคือมีเพศสัมพันธ์ในวันที่ได้ผลบวก และอีก 1–2 วันถัดไป เพราะไข่มักตกภายในช่วงนี้ และอสุจิสามารถรอไข่อยู่ในร่างกายได้หลายวัน เมื่อได้ผลบวกแล้วไม่จำเป็นต้องตรวจต่อในรอบนั้น
ข้อจำกัดที่ควรรู้
- ผู้ที่มีภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS) อาจมีฮอร์โมน LH สูงอยู่เดิม ทำให้ได้ผลบวกหลายวันหรือผลคลาดเคลื่อน อ่านเพิ่มเติม: PCOS กับภาวะมีบุตรยาก
- ผู้ที่ใกล้วัยหมดประจำเดือน หรือใช้ยาฮอร์โมนบางชนิด เช่น ยากระตุ้นไข่ อาจทำให้ผลไม่แม่นยำ
- ผลบวกบอกว่าฮอร์โมนพุ่งสูง แต่ไม่ได้ยืนยันว่าไข่ตกจริงทุกครั้ง
- ที่ตรวจไข่ตกกับที่ตรวจครรภ์ตรวจฮอร์โมนคนละตัว ไม่ควรใช้แทนกัน
เมื่อไหร่ควรปรึกษาแพทย์
หากตรวจติดต่อกันหลายรอบแล้วไม่เคยได้ผลบวกเลย ได้ผลบวกแทบทุกวัน หรือพยายามมีลูกมานานแล้วยังไม่ตั้งครรภ์ (1 ปีหากอายุน้อยกว่า 35 ปี หรือ 6 เดือนหากอายุ 35 ปีขึ้นไป) ควรปรึกษาแพทย์ แพทย์สามารถติดตามฟองไข่ด้วยอัลตราซาวด์ซึ่งแม่นยำกว่า และหากจำเป็นอาจพิจารณาการรักษา เช่น การฉีดเชื้อเข้าโพรงมดลูก (IUI)
คำถามที่พบบ่อย
ที่ตรวจไข่ตกขึ้น 2 ขีด แปลว่าไข่ตกหรือยัง?
ยังไม่แน่นอน ต้องดูว่าขีดทดสอบเข้มเท่าหรือเข้มกว่าขีดควบคุมหรือไม่ ถ้าใช่คือผลบวก ไข่น่าจะตกภายในราว 1–1.5 วัน แต่ถ้าขีดทดสอบจางกว่าถือว่ายังเป็นผลลบ
ใช้ปัสสาวะตอนเช้าตรวจไข่ตกได้ไหม?
ส่วนใหญ่ไม่แนะนำ เพราะฮอร์โมน LH มักตรวจพบได้ดีในช่วงบ่ายถึงหัวค่ำ ควรทำตามคำแนะนำของยี่ห้อที่ใช้ และตรวจเวลาเดิมทุกวัน
ที่ตรวจไข่ตกใช้ตรวจครรภ์แทนได้ไหม?
ไม่ควร เพราะตรวจฮอร์โมนคนละตัว ที่ตรวจไข่ตกตรวจ LH ส่วนที่ตรวจครรภ์ตรวจ hCG ผลที่ได้จึงแปลแทนกันไม่ได้
เป็น PCOS ใช้ที่ตรวจไข่ตกได้ไหม?
ใช้ได้แต่ผลอาจคลาดเคลื่อน เพราะบางคนมี LH สูงอยู่เดิม อาจเห็นผลบวกหลายวัน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อติดตามการตกไข่ด้วยอัลตราซาวด์
