ตรวจทานโดยทีมแพทย์ Genesis Fertility Center (GFC) — อัปเดตล่าสุด กรกฎาคม 2569
ภาวะมีบุตรยาก หมายถึง การที่คู่สมรสมีเพศสัมพันธ์สม่ำเสมอโดยไม่คุมกำเนิดนานกว่า 12 เดือน แต่ยังไม่ตั้งครรภ์ (หรือ 6 เดือน หากฝ่ายหญิงอายุมากกว่า 35 ปี) พบได้ประมาณ 1 ใน 6 คู่ทั่วโลก โดยมีสาเหตุจากฝ่ายหญิงประมาณ 40% ฝ่ายชายประมาณ 40% และสาเหตุร่วมกันหรือไม่ทราบสาเหตุอีกประมาณ 20% การตรวจที่ควรทำเป็นอันดับแรกคือ ตรวจน้ำเชื้อฝ่ายชาย + ตรวจฮอร์โมนและอัลตราซาวด์รังไข่ฝ่ายหญิง เพื่อหาสาเหตุให้ถูกจุดก่อนวางแผนการรักษา
สาเหตุมีบุตรยากฝ่ายหญิงที่พบบ่อย
- ไข่ไม่ตก (Anovulation) — สาเหตุที่พบมากที่สุดในผู้หญิง มักเกิดจากฮอร์โมนไม่สมดุล เช่น ระดับ FSH, LH หรือ Prolactin ผิดปกติ อาการที่สังเกตได้คือรอบเดือนไม่สม่ำเสมอหรือขาดหายไปหลายเดือน
- PCOS (ถุงน้ำรังไข่หลายใบ) — พบในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ประมาณ 10–15% เป็นสาเหตุที่ทำให้ไข่ไม่ตกสม่ำเสมอ มีผลต่อโอกาสตั้งครรภ์โดยตรง ผู้ที่มี PCOS ยังมีบุตรได้ด้วยการรักษาที่เหมาะสม อ่านเพิ่มเติม: PCOS กระทบการมีบุตรอย่างไร
- ท่อนำไข่อุดตันหรือพังผืด — เกิดจากการติดเชื้อในอดีต เยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis) หรือการผ่าตัดในอุ้งเชิงกราน ทำให้ไข่และอสุจิไม่สามารถพบกันได้ ต้องตรวจด้วย HSG (X-Ray ท่อนำไข่) หรือ Laparoscopy
- ไข่สำรองน้อย (Low Ovarian Reserve) — ค่า AMH ต่ำหรือจำนวนฟองไข่ (AFC) น้อย พบมากในผู้หญิงอายุมากกว่า 35 ปี แต่ก็พบได้ในอายุน้อยกว่า ควรตรวจ AMH เพื่อประเมิน อ่านเพิ่มเติม: AMH คืออะไร ค่าปกติเท่าไหร่
- เยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis) — เนื้อเยื่อมดลูกเจริญไปในบริเวณอื่น ทำให้เกิดการอักเสบ พังผืด และกระทบต่อการทำงานของรังไข่และท่อนำไข่ มักมาพร้อมอาการปวดประจำเดือนรุนแรง
- ความผิดปกติของมดลูก — เช่น มดลูกมีผนังกั้น (Septum) เนื้องอกมดลูก (Myoma) หรือติ่งเนื้อในโพรงมดลูก (Polyp) ที่ขัดขวางการฝังตัวของตัวอ่อน
สาเหตุมีบุตรยากฝ่ายชายที่พบบ่อย
| สาเหตุ | คำอธิบาย |
|---|---|
| อสุจิน้อย (Oligospermia) | จำนวนอสุจิต่ำกว่า 16 ล้านตัว/mL |
| อสุจิเคลื่อนที่ไม่ดี (Asthenospermia) | อสุจิแหวกว่ายได้ไม่ถึง 42% |
| อสุจิรูปร่างผิดปกติ (Teratospermia) | อสุจิรูปร่างปกติน้อยกว่า 4% |
| ไม่มีอสุจิ (Azoospermia) | ไม่พบอสุจิในน้ำเชื้อเลย |
| ฮอร์โมนผิดปกติ | FSH, LH, Testosterone ไม่สมดุล |
| ไข่อัณฑะเคลื่อน / เส้นเลือดขอดในอัณฑะ | กระทบการผลิตและคุณภาพอสุจิ |
ฝ่ายชายที่สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ หรืออยู่ในสภาพแวดล้อมที่ร้อนเป็นประจำ มีความเสี่ยงต่อคุณภาพน้ำเชื้อลดลงได้ อ่านเพิ่มเติม: มีบุตรยากฝ่ายชาย สาเหตุและการรักษา
ควรตรวจอะไรเป็นอันดับแรก
เมื่อตัดสินใจพบแพทย์ แนะนำให้ทั้งคู่มาพร้อมกัน เพื่อตรวจพร้อมกันในครั้งเดียว ประหยัดเวลาและได้ข้อมูลครบทุกด้าน
ฝ่ายชาย — ตรวจน้ำเชื้อ (Semen Analysis)
| สิ่งที่ตรวจ | ค่าปกติ (WHO 2021) |
|---|---|
| ปริมาณน้ำเชื้อ | ≥ 1.4 mL |
| จำนวนอสุจิรวม | ≥ 39 ล้านตัว/การหลั่ง |
| ความเข้มข้น | ≥ 16 ล้านตัว/mL |
| การเคลื่อนที่ดี (PR) | ≥ 30% |
| รูปร่างปกติ | ≥ 4% |
เตรียมตัว: งดหลั่งน้ำเชื้อ 2–5 วัน ก่อนเก็บตัวอย่าง
ฝ่ายหญิง — ตรวจฮอร์โมนและรังไข่
| การตรวจ | จุดประสงค์ | ตรวจวันไหน |
|---|---|---|
| AMH | ประเมินไข่สำรอง | ตรวจได้ทุกวัน |
| FSH, LH, E2 | ตรวจการทำงานของรังไข่ | วันที่ 2–3 ของรอบเดือน |
| Prolactin | ฮอร์โมนที่ขัดขวางการตกไข่ | ตรวจได้ทุกวัน |
| TSH (ไทรอยด์) | ไทรอยด์ผิดปกติกระทบรอบเดือน | ตรวจได้ทุกวัน |
| AFC (Antral Follicle Count) | นับจำนวนฟองไข่ผ่าน ultrasound | วันที่ 2–5 ของรอบเดือน |
| HSG (ท่อนำไข่) | ตรวจว่าท่อนำไข่เปิดหรือตัน | วันที่ 7–10 ของรอบเดือน |
เมื่อไหร่ควรรีบพบแพทย์
| สถานการณ์ | ควรพบแพทย์เมื่อ |
|---|---|
| อายุน้อยกว่า 35 ปี | พยายามมีบุตรมาแล้ว 12 เดือนไม่สำเร็จ |
| อายุ 35–40 ปี | พยายามมาแล้ว 6 เดือน |
| อายุมากกว่า 40 ปี | ควรพบแพทย์ทันที ไม่ต้องรอ |
| มีประวัติ PCOS / Endometriosis | ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเริ่มพยายาม |
| รอบเดือนผิดปกติ | ปรึกษาแพทย์ได้เลยโดยไม่ต้องรอ |
| เคยแท้งซ้ำ 2 ครั้งขึ้นไป | ควรตรวจสาเหตุโดยเร็ว |
แนวทางการรักษาเมื่อรู้สาเหตุ
| สาเหตุที่พบ | แนวทางการรักษา |
|---|---|
| ไข่ไม่ตก / PCOS | กระตุ้นไข่ด้วยยา + IUI หรือ ICSI |
| ท่อนำไข่อุดตัน | ICSI (ข้ามท่อนำไข่ได้) |
| ไข่สำรองน้อย | ICSI เร็วขึ้น หรือฝากไข่ก่อน |
| อสุจิผิดปกติ | ICSI + Sperm Selection (MSS, MACS, PICSI) |
| ไม่มีอสุจิ (Azoospermia) | TESE (เก็บอสุจิจากอัณฑะ) + ICSI |
| ความผิดปกติทางพันธุกรรม | ICSI + PGT-A คัดกรองตัวอ่อน |
| ไม่ทราบสาเหตุ | เริ่มจาก IUI หรือ ICSI ตามความเหมาะสม |
ดูรายละเอียด: IUI ราคา อัตราสำเร็จ | ราคา ICSI 2026 ทุกแพ็กเกจ
ถ้าคุณและคู่สมรสกำลังวางแผนมีบุตรหรือพบว่ายังไม่สำเร็จหลังพยายามมาระยะหนึ่ง การตรวจเบื้องต้นกับแพทย์เฉพาะทางคือก้าวแรกที่ดีที่สุด ทีมแพทย์ GFC มีประสบการณ์ดูแลผู้มีบุตรยากมากกว่า 2,000 รายต่อปี พร้อมวางแผนการรักษาที่ตรงกับสาเหตุของคุณโดยเฉพาะ
Line: @gfcclinic | โทร 097-484-5335
GFC Clinic สาขาพระราม 9 — เปิดทุกวัน 08:00–20:00 น.
คำถามที่พบบ่อย
มีบุตรยากเกิดจากฝ่ายใดมากกว่ากัน?
สาเหตุจากฝ่ายหญิงและฝ่ายชายพบใกล้เคียงกัน ประมาณ 40% ต่อ 40% ที่เหลืออีก 20% เป็นสาเหตุร่วมกันหรือไม่ทราบสาเหตุ จึงสำคัญมากที่ทั้งคู่ต้องตรวจพร้อมกัน ไม่ใช่แค่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง
พยายามมีบุตรมา 6 เดือนแล้วยังไม่ท้อง ผิดปกติไหม?
สำหรับผู้หญิงอายุน้อยกว่า 35 ปี แนะนำรอถึง 12 เดือนก่อนพบแพทย์ แต่ถ้าอายุ 35 ปีขึ้นไป 6 เดือนถือว่าควรพบแพทย์แล้ว หรือถ้ามีอาการผิดปกติชัดเจน เช่น รอบเดือนไม่สม่ำเสมอ ปวดประจำเดือนมาก ก็ไม่ต้องรอ
ตรวจน้ำเชื้อต้องเตรียมตัวอย่างไร?
งดหลั่งน้ำเชื้อ 2–5 วันก่อนเก็บตัวอย่าง ไม่ควรงดนานเกิน 5 วัน เพราะจะทำให้อสุจิเก่าและเคลื่อนที่แย่ลง งดแอลกอฮอล์ บุหรี่ และยาบางชนิดก่อนตรวจอย่างน้อย 1 สัปดาห์
รอบเดือนปกติ แปลว่าไข่ตกปกติด้วยไหม?
ไม่เสมอไป ผู้หญิงบางคนมีรอบเดือนสม่ำเสมอแต่ไข่ไม่ตก (Anovulatory Cycle) การตรวจฮอร์โมนและ ultrasound ติดตามการตกไข่จะให้คำตอบที่แน่ชัดกว่า
ผู้หญิงอายุ 38 ปี ยังมีโอกาสมีบุตรได้ไหม?
ได้ แต่ความสำเร็จขึ้นกับคุณภาพไข่และสุขภาพโดยรวม แนะนำตรวจ AMH และ AFC ก่อนเพื่อประเมินว่าไข่สำรองเหลือเพียงพอหรือไม่ แล้วให้แพทย์ช่วยวางแผนการรักษาที่เหมาะสมที่สุด
ถ้าเคยมีลูกแล้ว จะมีบุตรยากรอบสองได้ไหม?
ได้ เรียกว่า Secondary Infertility (มีบุตรยากรอบที่สอง) พบได้บ่อย อาจเกิดจากอายุที่มากขึ้น ภาวะสุขภาพที่เปลี่ยนแปลง หรือปัจจัยของคู่สมรส ควรตรวจเหมือนผู้ที่ยังไม่เคยมีบุตรเลย