สรุปสั้น: มดลูกคว่ำหลัง (Retroverted uterus) คือมดลูกที่เอียงไปทางด้านหลังเข้าหากระดูกสันหลัง แทนที่จะเอียงไปด้านหน้า พบได้ประมาณ 1 ใน 5 ของผู้หญิง และส่วนใหญ่เป็นลักษณะปกติตามธรรมชาติ ไม่ได้ทำให้มีลูกยากด้วยตัวเอง ยกเว้นเกิดร่วมกับภาวะอื่น เช่น เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่หรือพังผืดในอุ้งเชิงกราน ซึ่งควรได้รับการตรวจประเมิน
หลายคนตกใจเมื่อได้ยินแพทย์บอกว่า “มดลูกคว่ำหลัง” หรือที่มักเรียกกันว่ามดลูกหงาย และกังวลว่าจะมีลูกยาก บทความนี้อธิบายว่ามดลูกคว่ำคืออะไร มีผลต่อการตั้งครรภ์จริงไหม และกรณีไหนที่ควรตรวจเพิ่ม
มดลูกคว่ำหลังคืออะไร
โดยทั่วไปมดลูกของผู้หญิงส่วนใหญ่จะเอียงไปทางด้านหน้า ค่อนไปทางกระเพาะปัสสาวะ เรียกว่า “มดลูกคว่ำหน้า” (Anteverted) ส่วนผู้ที่มดลูกเอียงไปทางด้านหลัง ค่อนไปทางลำไส้ตรงและกระดูกสันหลัง เรียกว่า “มดลูกคว่ำหลัง” (Retroverted) ทั้งสองแบบเป็นลักษณะทางกายวิภาคที่พบได้ในผู้หญิงทั่วไป
มดลูกคว่ำหลังเกิดจากอะไร
- เป็นลักษณะที่มีมาตั้งแต่กำเนิด ซึ่งพบได้บ่อยที่สุด
- เปลี่ยนแปลงหลังการตั้งครรภ์และคลอด เมื่อเส้นเอ็นที่ยึดมดลูกหย่อนลง
- พังผืดในอุ้งเชิงกราน ดึงรั้งมดลูกไปด้านหลัง อ่านเพิ่มเติม: พังผืดในอุ้งเชิงกราน
- ภาวะเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis)
- เนื้องอกมดลูกบางตำแหน่ง ที่ทำให้มดลูกเอียงผิดไปจากเดิม
มดลูกคว่ำหลังมีอาการไหม
ส่วนใหญ่ไม่มีอาการ และมักตรวจพบโดยบังเอิญระหว่างตรวจภายในหรืออัลตราซาวด์ บางคนอาจมีอาการ เช่น เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์บางท่า ปวดประจำเดือน ปวดหลังช่วงมีประจำเดือน หรือกลั้นปัสสาวะได้ไม่ดี หากมีอาการปวดมากผิดปกติ ควรตรวจหาสาเหตุร่วม เพราะอาจเกิดจากภาวะอื่นมากกว่าตำแหน่งของมดลูกเอง
มดลูกคว่ำหลัง ทำให้มีลูกยากไหม
โดยทั่วไป มดลูกคว่ำหลังเพียงอย่างเดียวไม่ได้ทำให้มีลูกยาก อสุจิยังเดินทางไปพบไข่ได้ตามปกติ สิ่งที่ส่งผลต่อการมีบุตรมักเป็นภาวะที่เกิดร่วมกัน เช่น เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ พังผืด หรือเนื้องอก ซึ่งอาจกระทบการทำงานของท่อนำไข่ รังไข่ หรือโพรงมดลูก
อ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับภาวะเหล่านี้: เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่กับการมีบุตร และ เนื้องอกมดลูกมีลูกได้ไหม รวมถึงลักษณะโพรงมดลูกที่เอื้อต่อการตั้งครรภ์ใน โพรงมดลูกที่ดีต้องเป็นแบบไหน
ท่ามีเพศสัมพันธ์ช่วยให้ท้องง่ายขึ้นไหม
ยังไม่มีหลักฐานที่ชัดเจนว่าท่าใดช่วยเพิ่มโอกาสตั้งครรภ์ในผู้ที่มดลูกคว่ำหลัง สิ่งที่สำคัญกว่าคือการมีเพศสัมพันธ์ในช่วงที่มีโอกาสตั้งครรภ์ ซึ่งคือช่วงใกล้วันไข่ตก อ่านวิธีนับได้ที่ วันไข่ตกนับยังไง หากบางท่าทำให้เจ็บ ควรเลือกท่าที่สบาย
มดลูกคว่ำหลังเวลาตั้งครรภ์ มีปัญหาไหม
ส่วนใหญ่ไม่มีปัญหา เมื่อครรภ์โตขึ้นในช่วงไตรมาสแรก มดลูกมักค่อยๆ ขยับขึ้นมาอยู่ในตำแหน่งปกติเอง มีเพียงส่วนน้อยมากที่มดลูกติดค้างอยู่ด้านหลัง ซึ่งแพทย์จะติดตามดูแลระหว่างฝากครรภ์ หากปัสสาวะไม่ออกหรือปวดท้องน้อยมากระหว่างตั้งครรภ์ ควรพบแพทย์ทันที
มดลูกคว่ำหลัง ทำเด็กหลอดแก้วหรือ IUI ได้ไหม
ทำได้ ตำแหน่งของมดลูกไม่ได้เป็นข้อห้ามในการรักษา แพทย์จะประเมินตำแหน่งมดลูกด้วยอัลตราซาวด์และปรับวิธีการให้เหมาะสมระหว่างขั้นตอนต่างๆ เช่น การฉีดเชื้อหรือการย้ายตัวอ่อน ดูรายละเอียดบริการได้ที่ IUI และ ICSI/IVF ที่ GFC
ต้องรักษามดลูกคว่ำหลังไหม
หากไม่มีอาการและไม่มีภาวะอื่นร่วม ไม่จำเป็นต้องรักษา แต่ถ้ามีอาการปวดมาก หรือพยายามมีลูกมานานแล้วยังไม่ตั้งครรภ์ (1 ปีหากอายุน้อยกว่า 35 ปี หรือ 6 เดือนหากอายุ 35 ปีขึ้นไป) ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุร่วมและวางแผนการรักษาที่เหมาะสม
คำถามที่พบบ่อย
มดลูกคว่ำหลังกับมดลูกหงาย คือแบบเดียวกันไหม?
ในภาษาพูด หลายคนเรียกมดลูกที่เอียงไปด้านหลังว่ามดลูกหงายหรือมดลูกคว่ำหลัง ซึ่งหมายถึงลักษณะเดียวกัน คือมดลูกเอียงไปทางกระดูกสันหลังแทนที่จะเอียงไปด้านหน้า
มดลูกคว่ำหลังพบได้บ่อยไหม?
พบได้ค่อนข้างบ่อย ประมาณ 1 ใน 5 ของผู้หญิง และส่วนใหญ่เป็นลักษณะปกติตามธรรมชาติ ไม่ใช่โรค
มดลูกคว่ำหลังทำให้แท้งง่ายไหม?
โดยทั่วไปไม่ได้เพิ่มความเสี่ยงแท้งด้วยตัวเอง แต่หากมีภาวะอื่นร่วม เช่น เนื้องอกมดลูก ควรให้แพทย์ประเมินเพิ่มเติม
มดลูกคว่ำหลังแก้ได้ด้วยการออกกำลังกายไหม?
ยังไม่มีหลักฐานชัดเจนว่าการออกกำลังกายเปลี่ยนตำแหน่งมดลูกได้ถาวร และในกรณีส่วนใหญ่ไม่จำเป็นต้องแก้ไข ถ้ามีอาการปวดควรปรึกษาแพทย์
