คำว่า “อสุจิแก่” ไม่ใช่คำวินิจฉัยทางการแพทย์โดยตรง แต่เป็นคำที่คนมักใช้พูดถึงอสุจิที่มีคุณภาพลดลง หรือมีลักษณะของสารพันธุกรรมเสียหายบางประการ สิ่งที่ควรรู้คืออสุจิที่หลั่งออกมาในวันนี้ ไม่ได้สร้างเสร็จในวันเดียว แต่ผ่านกระบวนการสร้างและพัฒนามาหลายสัปดาห์ ดังนั้นสุขภาพและพฤติกรรมในช่วงเวลาก่อนหน้านั้น จึงอาจเข้ามาเกี่ยวข้องกับคุณภาพของอสุจิได้
DNA ของอสุจิเกี่ยวข้องกับการมีบุตรอย่างไร
หน้าที่ของอสุจิไม่ได้มีแค่การเคลื่อนที่ไปหาไข่ให้ได้เท่านั้น แต่ยังต้องนำสารพันธุกรรมไปสู่กระบวนการปฏิสนธิด้วย คุณภาพของ DNA ในอสุจิจึงเป็นอีกส่วนหนึ่งที่เกี่ยวข้องกับโอกาสในการปฏิสนธิและการพัฒนาของตัวอ่อน
ภาวะเครียดออกซิเดชัน (oxidative stress) และปัจจัยด้านสุขภาพบางอย่าง อาจมีความสัมพันธ์กับความเสียหายของ DNA อสุจิได้ อย่างไรก็ตาม การตรวจ DNA fragmentation ไม่ใช่การตรวจที่จำเป็นสำหรับทุกคน แพทย์จะพิจารณาเป็นรายบุคคลตามประวัติและข้อบ่งชี้ทางการแพทย์
อายุและพฤติกรรมมีผลแค่ไหน
เมื่ออายุมากขึ้น คุณภาพอสุจิบางด้านอาจเปลี่ยนแปลงได้ แต่ผลกระทบไม่ได้เท่ากันในทุกคน และไม่ได้หมายความว่าอายุจะตัดสินคุณภาพอสุจิของใครคนใดคนหนึ่งได้ทั้งหมด
ปัจจัยอื่นที่อาจเกี่ยวข้องกับสุขภาพอสุจิ ได้แก่
- การสูบบุหรี่
- การดื่มแอลกอฮอล์ในปริมาณมาก
- น้ำหนักตัวสูง
- การพักผ่อนไม่เพียงพอ
- ความร้อนสะสมบริเวณอัณฑะ
- โรคประจำตัวบางชนิด
ปัจจัยเหล่านี้ไม่ได้ทำงานแยกกัน แต่ละคนอาจมีปัจจัยที่เกี่ยวข้องต่างกันออกไป การประเมินกับแพทย์จึงช่วยให้เห็นภาพของตนเองชัดขึ้น มากกว่าการเดาจากอายุหรืออาการภายนอกเพียงอย่างเดียว
เริ่มดูแลตัวเองและประเมินอย่างมีข้อมูล
การเลิกสูบบุหรี่ ลดการดื่มแอลกอฮอล์ ดูแลน้ำหนักตัว และพักผ่อนให้เพียงพอ เป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพโดยรวมที่ทำได้เอง และหากมีความกังวลเรื่องคุณภาพอสุจิ การปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินจะช่วยให้เข้าใจสถานะของตนเองได้ตรงกว่า
สำหรับคู่ที่กำลังวางแผนมีบุตร การตรวจ Semen Analysis ร่วมกับการประเมินเพิ่มเติมตามคำแนะนำของแพทย์ เป็นวิธีที่ช่วยให้ได้ข้อมูลจริงของตนเอง แทนที่จะสรุปจากการคาดเดา
กำกับดูแลโดย รศ.นพ.พิทักษ์ เลาห์เกริกเกียรติ (ว.18494) แพทย์เฉพาะทางด้านเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์
คำถามที่พบบ่อย
อสุจิที่หลั่งออกมาใช้เวลาสร้างนานแค่ไหน
อสุจิที่หลั่งออกมาในแต่ละครั้ง ผ่านกระบวนการสร้างและพัฒนามาหลายสัปดาห์ก่อนหน้านั้น ดังนั้นพฤติกรรมและสุขภาพในช่วงที่ผ่านมาอาจมีส่วนต่อคุณภาพของอสุจิได้ ไม่ได้ขึ้นอยู่กับสิ่งที่ทำแค่วันสองวันก่อนตรวจ
ถ้าตรวจ Semen Analysis แล้วผลปกติ ยังต้องตรวจ DNA fragmentation เพิ่มหรือไม่
ไม่จำเป็นเสมอไป การตรวจ DNA fragmentation ควรทำเมื่อแพทย์เห็นว่ามีข้อบ่งชี้ เช่น จากประวัติการรักษาหรือผลการประเมินอื่น การตัดสินใจจึงควรอยู่ในดุลยพินิจของแพทย์เป็นรายบุคคล
อสุจิที่เสียหายบางส่วน จะกลับมาดีขึ้นได้หรือไม่
อสุจิมีการสร้างใหม่ต่อเนื่อง คุณภาพของอสุจิจึงอาจเปลี่ยนแปลงได้ในแต่ละช่วง แต่จะกลับมาดีขึ้นมากน้อยแค่ไหน ขึ้นอยู่กับปัจจัยของแต่ละคนและสาเหตุที่เกี่ยวข้อง แพทย์จะประเมินร่วมกับผลตรวจเพื่อให้คำแนะนำที่เหมาะสม
คู่รักควรเริ่มปรึกษาแพทย์เรื่องภาวะมีบุตรยากเมื่อไหร่
เวลาที่เหมาะสมขึ้นอยู่กับอายุและประวัติของแต่ละคู่ หากพยายามมีบุตรมาระยะหนึ่งแล้วยังไม่สำเร็จ หรือมีปัจจัยเสี่ยงที่อาจกระทบคุณภาพอสุจิ การปรึกษาแพทย์แต่เนิ่นๆ จะช่วยให้วางแผนและเลือกการตรวจได้ตรงจุดมากขึ้น
