คำตอบสั้น: เยื่อบุโพรงมดลูกอักเสบเรื้อรัง (Chronic Endometritis) คือการอักเสบระดับเล็กของเยื่อบุโพรงมดลูกที่มักไม่มีอาการ พบได้บ่อยขึ้นในกลุ่มที่ย้ายตัวอ่อนคุณภาพดีแล้วไม่ฝังตัวซ้ำ หรือแท้งซ้ำ วิธีวินิจฉัยที่ใช้บ่อยคือตัดชิ้นเนื้อเยื่อบุโพรงมดลูกไปย้อมหาเซลล์พลาสมา (CD138) หรือดูจากการส่องกล้องโพรงมดลูก ถ้าพบ แพทย์มักรักษาด้วยยาปฏิชีวนะแล้วตรวจซ้ำ แต่ข้อมูลว่าการตรวจและรักษาช่วยเพิ่มอัตราคลอดมีชีพได้ชัดเจนแค่ไหนยังไม่สรุป จึงไม่ใช่การตรวจที่ทุกคนต้องทำ
ภาวะนี้ต่างจากมดลูกอักเสบติดเชื้อทั่วไปอย่างไร
มดลูกอักเสบเฉียบพลันมักมีไข้ ปวดท้องน้อย หรือตกขาวผิดปกติ และต้องรักษาทันที ส่วนเยื่อบุโพรงมดลูกอักเสบเรื้อรังมักไม่มีอาการ หรือมีเพียงเลือดออกกะปริดกะปรอย จึงมักถูกพบระหว่างหาสาเหตุที่ตัวอ่อนไม่ฝังตัว ไม่ใช่เพราะผู้ป่วยรู้สึกผิดปกติ
| ประเด็น | อักเสบเฉียบพลัน | อักเสบเรื้อรัง |
|---|---|---|
| อาการ | ไข้ ปวดท้องน้อย ตกขาวผิดปกติ | มักไม่มีอาการ |
| พบเมื่อไร | เมื่อมีอาการ | ระหว่างตรวจหาสาเหตุมีบุตรยากหรือไม่ฝังตัวซ้ำ |
| วิธีวินิจฉัย | ตรวจร่างกายและตรวจเชื้อ | ตัดชิ้นเนื้อเยื่อบุโพรงมดลูก ย้อม CD138 และ/หรือส่องกล้องโพรงมดลูก |
ใครที่แพทย์อาจพิจารณาตรวจ
- ย้ายตัวอ่อนคุณภาพดีหลายครั้งแล้วไม่ฝังตัว ดูเพิ่มที่ ตัวอ่อนไม่ฝังตัวซ้ำ (RIF) ต้องตรวจ ERA ไหม
- แท้งซ้ำโดยยังหาสาเหตุอื่นไม่พบ ดูเพิ่มที่ แท้งซ้ำหลายครั้ง เกิดจากอะไร
- มีเลือดออกผิดปกติระหว่างรอบ หรือพบลักษณะผิดปกติระหว่างส่องกล้องโพรงมดลูก
กลุ่มแนวปฏิบัติของสมาคมเวชศาสตร์การเจริญพันธุ์ยุโรป (ESHRE) เรื่องการไม่ฝังตัวซ้ำ ปี 2023 จัดการตรวจเยื่อบุโพรงมดลูกอักเสบเรื้อรังไว้ในกลุ่มที่อาจพิจารณาได้ แต่ยังมีหลักฐานจำกัด จึงควรคุยกับแพทย์ถึงเหตุผลก่อนตรวจ ไม่ควรตรวจเพียงเพราะกังวล
ขั้นตอนตรวจเป็นอย่างไร
- ตัดชิ้นเนื้อเยื่อบุโพรงมดลูก ใช้อุปกรณ์เล็กสอดผ่านปากมดลูก ใช้เวลาไม่นาน อาจรู้สึกปวดบีบคล้ายปวดประจำเดือน
- ย้อมหาเซลล์พลาสมา (CD138) ในห้องปฏิบัติการ เกณฑ์ตัดสินอาจต่างกันไปตามสถาบัน
- ส่องกล้องโพรงมดลูก ในบางกรณี เพื่อดูลักษณะเยื่อบุและความผิดปกติอื่นร่วมด้วย อ่านเพิ่มได้ที่ ส่องกล้องโพรงมดลูกก่อนทำเด็กหลอดแก้ว
ถ้าพบว่าอักเสบเรื้อรัง รักษาอย่างไร
แนวทางที่ใช้บ่อยคือยาปฏิชีวนะตามที่แพทย์สั่ง แล้วอาจตรวจชิ้นเนื้อซ้ำเพื่อยืนยันว่าการอักเสบหายก่อนวางแผนย้ายตัวอ่อนแช่แข็ง (FET) ชนิดยาและระยะเวลาต้องให้แพทย์กำหนด ไม่ควรซื้อยาปฏิชีวนะกินเอง เพราะอาจไม่ครอบคลุมเชื้อและทำให้เชื้อดื้อยา
ข้อจำกัดที่ควรรู้
- เกณฑ์การวินิจฉัยยังไม่เป็นมาตรฐานเดียวกันทั่วโลก ผลจากต่างสถาบันจึงเทียบกันตรงๆ ได้ยาก
- การศึกษาบางชิ้นพบว่าผู้ที่รักษาจนหายมีอัตราตั้งครรภ์ดีขึ้น แต่ยังต้องการงานวิจัยแบบสุ่มที่มีคุณภาพเพิ่ม
- การอักเสบเรื้อรังเป็นเพียงหนึ่งในหลายปัจจัย ตัวอ่อนที่มีโครโมโซมผิดปกติก็เป็นสาเหตุที่พบบ่อยของการไม่ฝังตัว ดูเพิ่มที่ ตรวจโครโมโซมตัวอ่อน PGT-A
คำถามที่พบบ่อย
เยื่อบุโพรงมดลูกอักเสบเรื้อรังทำให้มีลูกไม่ได้เลยไหม
ไม่ใช่ หลายคนที่มีภาวะนี้ยังตั้งครรภ์ได้ ภาวะนี้เป็นปัจจัยที่อาจลดโอกาสฝังตัว ไม่ได้หมายความว่าตั้งครรภ์ไม่ได้
ตรวจอัลตราซาวด์ธรรมดาเห็นไหม
โดยทั่วไปไม่เห็น เพราะเป็นการเปลี่ยนแปลงระดับเซลล์ ต้องใช้การตรวจชิ้นเนื้อหรือส่องกล้องประกอบ
ควรตรวจก่อนย้ายตัวอ่อนครั้งแรกไหม
โดยทั่วไปไม่จำเป็นในการย้ายครั้งแรกถ้าไม่มีข้อบ่งชี้ แพทย์มักพิจารณาเมื่อมีประวัติไม่ฝังตัวซ้ำหรือแท้งซ้ำ
ต่างจากเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่อย่างไร
เป็นคนละภาวะกัน เยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่คือเนื้อเยื่อคล้ายเยื่อบุโพรงมดลูกไปเจริญนอกมดลูก อ่านเพิ่มได้ที่ Endometriosis กับภาวะมีบุตรยาก
หากเคยย้ายตัวอ่อนหลายครั้งแล้วไม่สำเร็จ สามารถนัดปรึกษาแพทย์พร้อมนำรายงานตัวอ่อนและประวัติการย้ายเดิมมาด้วย เพื่อให้แพทย์ทบทวนว่าควรตรวจเพิ่มส่วนใดก่อน
แหล่งอ้างอิง
- ESHRE Working Group on Recurrent Implantation Failure. ESHRE good practice recommendations on recurrent implantation failure. Human Reproduction Open, 2023.
- Kimura F, et al. Review: Chronic endometritis and its effect on reproduction. Journal of Obstetrics and Gynaecology Research, 2019.
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจก่อนพบแพทย์ ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคล ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินตามข้อมูลของแต่ละคน
