ท่อนำไข่ตันเป็นหนึ่งในสาเหตุสำคัญของภาวะมีบุตรยากฝ่ายหญิง และเป็นข้อมูลที่แพทย์ต้องทราบก่อนวางแผนว่าจะรักษาด้วยวิธีฉีดเชื้อ (IUI) หรือทำเด็กหลอดแก้ว (ICSI/IVF) การตรวจท่อนำไข่ด้วยวิธี HSG จึงเป็นขั้นตอนสำคัญที่หลายคู่ต้องทำก่อนเริ่มการรักษา
HSG (Hysterosalpingography) คืออะไร
เป็นการตรวจเอกซเรย์พิเศษ โดยฉีดสารทึบรังสีผ่านปากมดลูกเข้าไปในโพรงมดลูกและท่อนำไข่ แล้วถ่ายภาพเอกซเรย์เพื่อดูว่าสารทึบรังสีไหลผ่านท่อนำไข่และกระจายเข้าช่องท้องได้ปกติหรือไม่ ทำให้ทราบว่าท่อนำไข่ตันหรือโล่ง รวมถึงเห็นรูปร่างของโพรงมดลูกคร่าวๆ ไปพร้อมกัน
ทำไมต้องตรวจท่อนำไข่ก่อนวางแผนรักษา
ท่อนำไข่เป็นทางที่ไข่และอสุจิต้องมาพบกันตามธรรมชาติ หากท่อนำไข่ตันทั้งสองข้าง การทำ IUI (ฉีดเชื้อเข้าโพรงมดลูก) จะไม่ได้ผล เพราะอสุจิไม่สามารถเดินทางไปพบไข่ได้ ในกรณีนี้แพทย์จะแนะนำให้ข้ามไปทำเด็กหลอดแก้ว (ICSI/IVF) แทน เนื่องจากกระบวนการนี้นำไข่ออกมาผสมนอกร่างกายโดยไม่ต้องพึ่งท่อนำไข่ การทราบผล HSG ก่อนจึงช่วยให้แพทย์เลือกวิธีรักษาที่เหมาะสมและไม่เสียเวลาไปกับวิธีที่ไม่ได้ผล
ใครควรตรวจ HSG
- คู่ที่วางแผนทำ IUI (จำเป็นต้องทราบว่าท่อนำไข่โล่งอย่างน้อย 1 ข้าง)
- มีประวัติอุ้งเชิงกรานอักเสบ หรือเคยติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์
- เคยผ่าตัดช่องท้องส่วนล่าง หรือเคยท้องนอกมดลูก
- พยายามมีบุตรตามธรรมชาติมานานแล้วยังไม่สำเร็จ
ขั้นตอนการตรวจและความรู้สึกระหว่างตรวจ
โดยทั่วไปแพทย์จะนัดตรวจในช่วงหลังประจำเดือนหมดแต่ก่อนตกไข่ (ประมาณวันที่ 7-12 ของรอบเดือน) เพื่อลดโอกาสรบกวนการตั้งครรภ์หากมีการตกไข่แล้ว ระหว่างตรวจแพทย์จะสอดอุปกรณ์ขนาดเล็กผ่านปากมดลูกเพื่อฉีดสารทึบรังสีและถ่ายภาพเอกซเรย์ อาจรู้สึกปวดหน่วงท้องน้อยคล้ายปวดประจำเดือนในช่วงสั้นๆ ระหว่างฉีดสาร ใช้เวลาตรวจไม่นาน และสามารถกลับบ้านได้ทันทีหลังตรวจเสร็จ
หลังตรวจต้องดูแลตัวเองอย่างไร
อาจมีตกขาวปนสารทึบรังสีหรือเลือดออกเล็กน้อยได้ 1-2 วันหลังตรวจ ซึ่งเป็นเรื่องปกติ หากมีอาการปวดท้องรุนแรง มีไข้ หรือมีเลือดออกมากผิดปกติ ควรรีบติดต่อแพทย์ทันที
คำถามที่พบบ่อย
ตรวจ HSG เจ็บไหม?
หลายคนรู้สึกปวดหน่วงคล้ายปวดประจำเดือนในช่วงสั้นๆ ขณะฉีดสารทึบรังสี ความรู้สึกแตกต่างกันไปในแต่ละคน และมักหายไปหลังตรวจเสร็จ
ท่อนำไข่ตันข้างเดียว ยังทำ IUI ได้ไหม?
หากท่อนำไข่โล่งอย่างน้อย 1 ข้างและไข่ตกจากข้างที่โล่งในรอบนั้น ยังมีโอกาสทำ IUI ได้ แพทย์จะประเมินความเหมาะสมเป็นรายบุคคล
ต้องตรวจ HSG ก่อนทำ ICSI/IVF ทุกคนไหม?
ไม่จำเป็นเสมอไป เนื่องจาก ICSI/IVF ไม่ต้องพึ่งท่อนำไข่ในการปฏิสนธิ แต่แพทย์อาจแนะนำให้ตรวจเพื่อประเมินสุขภาพอุ้งเชิงกรานโดยรวมในบางราย
ตรวจ HSG แล้วท้องได้เลยในเดือนนั้นไหม?
บางการศึกษาพบว่าอัตราตั้งครรภ์อาจเพิ่มขึ้นเล็กน้อยในรอบเดือนหลังตรวจ HSG ในบางราย แต่ไม่ได้เกิดขึ้นกับทุกคน ควรปรึกษาแพทย์เพื่อวางแผนการรักษาต่อเนื่อง
ตรวจ HSG ที่ GFC ต้องเตรียมตัวยังไง?
แพทย์จะนัดตรวจในช่วงเวลาของรอบเดือนที่เหมาะสมและแจ้งการเตรียมตัวเฉพาะรายก่อนวันตรวจ สามารถสอบถามรายละเอียดได้ที่คลินิกทุกสาขาของ GFC
