หลายคู่ที่พยายามมีบุตรมานาน เมื่อเข้ารับการตรวจครบทุกด้านแล้วกลับพบว่าผลตรวจทุกอย่างปกติ ไม่พบสาเหตุที่ชัดเจน ภาวะนี้ทางการแพทย์เรียกว่า “ภาวะมีบุตรยากไม่ทราบสาเหตุ” หรือ Unexplained Infertility บทความนี้อธิบายว่าภาวะนี้คืออะไร วินิจฉัยอย่างไร และมีแนวทางรักษาต่อไปแบบไหนบ้าง
เกณฑ์วินิจฉัยภาวะมีบุตรยากไม่ทราบสาเหตุ
โดยทั่วไปจะวินิจฉัยภาวะนี้เมื่อคู่สมรสพยายามมีบุตรอย่างสม่ำเสมอโดยไม่คุมกำเนิดมาแล้วอย่างน้อย 1 ปี (หรือ 6 เดือนในกรณีฝ่ายหญิงอายุ 35 ปีขึ้นไป) และได้รับการตรวจประเมินพื้นฐานครบทุกด้านแล้วพบว่าผลปกติทั้งหมด
ตรวจอะไรบ้างก่อนจะสรุปว่า “ไม่ทราบสาเหตุ”
ก่อนจะวินิจฉัยว่าเป็นภาวะมีบุตรยากไม่ทราบสาเหตุ แพทย์จะตรวจประเมินให้ครบทุกด้านก่อน ได้แก่ การตรวจฮอร์โมนและปริมาณไข่สำรอง การตรวจความโล่งของท่อนำไข่ (ดูเพิ่มเติมที่ ตรวจท่อนำไข่ HSG) การตรวจวิเคราะห์น้ำเชื้อฝ่ายชาย และการตรวจอัลตราซาวด์ประเมินมดลูกและรังไข่
ทำไมตรวจทุกอย่างปกติแต่ยังไม่ท้อง
การตรวจมาตรฐานที่ใช้กันทั่วไปสามารถประเมินโครงสร้างและการทำงานในภาพรวมได้ แต่ยังมีบางกลไกในระดับเซลล์ เช่น คุณภาพไข่และตัวอสุจิในเชิงลึก กระบวนการปฏิสนธิ หรือการฝังตัวของตัวอ่อน ที่การตรวจมาตรฐานในปัจจุบันอาจยังตรวจไม่ครอบคลุมถึง ทำให้บางคู่ที่ผลตรวจปกติทุกอย่างยังคงมีบุตรยากอยู่
แนวทางการรักษาตามลำดับขั้น
แนวทางรักษามักเริ่มจากขั้นที่รบกวนร่างกายน้อยที่สุดก่อน แล้วขยับขึ้นตามความเหมาะสม เช่น การรอลองตั้งครรภ์ธรรมชาติต่อในกรณีที่อายุยังน้อย การฉีดเชื้อเข้าโพรงมดลูก (IUI) ไปจนถึงการทำเด็กหลอดแก้ว (IVF/ICSI) อ่านรายละเอียดทางเลือกการรักษาทั้งหมดที่ รวมทางเลือกการรักษาภาวะมีบุตรยาก IUI, IVF, ICSI
เมื่อไหร่ควรขยับจากการรอหรือทำ IUI ไปสู่ IVF/ICSI
ปัจจัยสำคัญที่แพทย์ใช้พิจารณา ได้แก่ อายุของฝ่ายหญิง ระยะเวลาที่พยายามมีบุตรมาแล้ว และจำนวนรอบ IUI ที่ผ่านมาโดยไม่สำเร็จ หากอายุมากขึ้นหรือพยายามมานานแล้ว แพทย์มักแนะนำให้พิจารณาขยับไปสู่วิธีที่มีโอกาสสำเร็จสูงขึ้นเร็วกว่าที่จะรอต่อไป
คำถามที่พบบ่อย
Unexplained Infertility แปลว่าไม่มีปัญหาอะไรเลยใช่ไหม?
ไม่ใช่ คำนี้หมายถึงการตรวจด้วยวิธีมาตรฐานที่มีอยู่ในปัจจุบันแล้วไม่พบสาเหตุที่ชัดเจน ไม่ได้แปลว่าร่างกายไม่มีปัญหาใดๆ เลย
พบภาวะนี้บ่อยแค่ไหน?
เป็นสัดส่วนหนึ่งของคู่สมรสที่มีบุตรยากที่ตรวจไม่พบสาเหตุชัดเจน แม้จะได้รับการตรวจประเมินครบทุกด้านแล้วก็ตาม
ต้องรอธรรมชาตินานแค่ไหนก่อนเริ่มการรักษา?
ขึ้นอยู่กับอายุและระยะเวลาที่พยายามมีบุตรมาแล้ว ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินและวางแผนที่เหมาะสมเป็นรายบุคคล
ทำ IUI กี่ครั้งถึงควรขยับไปทำ IVF/ICSI?
โดยทั่วไปหากทำ IUI ไปแล้วหลายรอบยังไม่สำเร็จ แพทย์มักแนะนำให้พิจารณาขยับไปวิธีอื่น ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับอายุและปัจจัยอื่นร่วมด้วย
อายุมีผลต่อภาวะมีบุตรยากไม่ทราบสาเหตุไหม?
มีผลมาก อายุที่มากขึ้นทำให้คุณภาพไข่ลดลงตามธรรมชาติ ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่การตรวจมาตรฐานอาจไม่สามารถสะท้อนได้ชัดเจนทั้งหมด
