คำตอบสั้น: ก่อนทำ IUI แพทย์จะนัดอัลตราซาวด์ทางช่องคลอดเพื่อดูขนาดฟองไข่และความหนาของเยื่อบุโพรงมดลูก เมื่อฟองไข่ใบนำโตถึงขนาดที่เหมาะสม แพทย์อาจให้ยากระตุ้นการตกไข่ (Trigger) แล้วนัดฉีดเชื้อในช่วงเวลาที่คาดว่าไข่จะตก โดยทั่วไปประมาณ 1 ถึง 2 วันหลังฉีดยา การนัดหลายครั้งจึงไม่ใช่การนัดซ้ำโดยไม่จำเป็น แต่เป็นการหาจังหวะที่ไข่กับอสุจิจะพบกันได้ดีที่สุด
ทำไมต้องติดตามฟองไข่
IUI คือการฉีดอสุจิที่ผ่านการล้างและคัดแล้วเข้าไปในโพรงมดลูก แต่การปฏิสนธิยังต้องเกิดในท่อนำไข่ตามธรรมชาติ ถ้าฉีดเชื้อเร็วหรือช้ากว่าวันไข่ตกมาก โอกาสที่อสุจิจะพบไข่ก็ลดลง การอัลตราซาวด์ช่วยบอกได้ว่า
- ฟองไข่โตถึงขนาดที่ใกล้ตกหรือยัง
- มีฟองไข่โตพร้อมกันกี่ใบ ซึ่งสัมพันธ์กับความเสี่ยงตั้งครรภ์แฝด
- เยื่อบุโพรงมดลูกหนาพอหรือไม่
- ไข่ตกไปก่อนแล้วหรือยัง
ลำดับการนัดโดยทั่วไป
| ช่วงเวลา | สิ่งที่มักทำ | สิ่งที่ควรเตรียม |
|---|---|---|
| วันแรกๆ ของรอบเดือน | ตรวจอัลตราซาวด์พื้นฐาน และเริ่มยากระตุ้นไข่ถ้าแพทย์วางแผนไว้ | แจ้งวันแรกที่ประจำเดือนมา |
| กลางรอบ (มักราววันที่ 8 ถึง 12) | อัลตราซาวด์ติดตามขนาดฟองไข่ อาจนัดซ้ำทุก 1 ถึง 3 วัน | เผื่อเวลามาคลินิกหลายครั้งในสัปดาห์นั้น |
| เมื่อฟองไข่ใบนำโตพอ | ให้ยากระตุ้นการตกไข่ตามเวลาที่แพทย์กำหนด | ตั้งนาฬิกาเตือน ฉีดตรงเวลา |
| ประมาณ 1 ถึง 2 วันหลังยา | ฝ่ายชายเก็บน้ำเชื้อ แล็บล้างและคัดอสุจิ แล้วฉีดเข้าโพรงมดลูก | ฝ่ายชายงดหลั่งตามจำนวนวันที่ทีมแนะนำ |
| หลังฉีดเชื้อราว 2 สัปดาห์ | ตรวจการตั้งครรภ์ | รับประทานยาตามที่แพทย์สั่งครบ |
จำนวนวันที่ระบุเป็นแนวทางทั่วไป ตารางจริงขึ้นกับความยาวรอบเดือน การตอบสนองต่อยา และแผนของแพทย์แต่ละราย
ใช้ชุดตรวจไข่ตกเองแทนการอัลตราซาวด์ได้ไหม
ในรอบธรรมชาติที่ประจำเดือนสม่ำเสมอ แพทย์บางรายอาจใช้ชุดตรวจฮอร์โมน LH ทางปัสสาวะช่วยกำหนดวันฉีดเชื้อ แต่ชุดตรวจบอกไม่ได้ว่ามีฟองไข่กี่ใบ และไม่เห็นความหนาของเยื่อบุโพรงมดลูก ถ้าใช้ยากระตุ้นไข่ การอัลตราซาวด์มีความสำคัญมากขึ้นเพื่อความปลอดภัย
เมื่อไรที่รอบอาจถูกเลื่อนหรือยกเลิก
- มีฟองไข่โตพร้อมกันหลายใบ ทำให้เสี่ยงครรภ์แฝด ดูเพิ่มที่ ทำ IUI แล้วมีฟองไข่หลายใบ ทำไมแพทย์อาจเลื่อนหรือยกเลิกรอบ
- ฟองไข่ไม่โตหรือโตช้ามาก
- พบว่าไข่ตกไปก่อนถึงวันฉีดเชื้อ
- น้ำเชื้อวันฉีดมีจำนวนอสุจิหลังล้างน้อยเกินไป ดูเพิ่มที่ ค่าอสุจิหลังล้าง (TMSC) กับการเลือก IUI หรือ ICSI
เช็กลิสต์ก่อนเริ่มรอบ IUI
- ตรวจแล้วว่าท่อนำไข่อย่างน้อยหนึ่งข้างผ่านได้ ดูเพิ่มที่ ตรวจท่อนำไข่ HSG
- มีผลตรวจน้ำอสุจิของฝ่ายชายล่าสุด
- จัดตารางงานให้มาอัลตราซาวด์ได้หลายครั้งในช่วงกลางรอบ
- ถามทีมว่าจะติดต่ออย่างไรถ้าประจำเดือนมาในวันหยุด หรือลืมเวลาฉีดยา
- ถามจำนวนวันงดหลั่งก่อนวันเก็บน้ำเชื้อ
คำถามที่พบบ่อย
ต้องมาอัลตราซาวด์กี่ครั้งต่อรอบ
แตกต่างกันไป บางรอบ 2 ถึง 3 ครั้ง บางรอบมากกว่านั้นถ้าฟองไข่โตช้า ควรถามทีมถึงแผนคร่าวๆ เพื่อจัดเวลาได้
ลืมฉีดยากระตุ้นการตกไข่ตรงเวลา ทำอย่างไร
ติดต่อทีมรักษาทันที ห้ามฉีดชดเชยหรือเปลี่ยนเวลาเอง เพราะแพทย์อาจต้องปรับเวลานัดฉีดเชื้อ
ฉีดเชื้อแล้วต้องนอนพักนานไหม
โดยทั่วไปพักเพียงช่วงสั้นๆ หลังทำ แล้วใช้ชีวิตได้ตามปกติ ให้ปฏิบัติตามคำแนะนำของทีมรักษา
ทำ IUI กี่รอบแล้วควรพิจารณาวิธีอื่น
ขึ้นกับอายุและสาเหตุ อ่านแนวทางการทบทวนได้ที่ IUI ไม่สำเร็จหลายรอบ ควรทบทวนอะไร
ดูภาพรวมบริการ ขั้นตอน และแพ็กเกจได้ที่ บริการ IUI ที่ GFC หรือนัดปรึกษาแพทย์ครั้งแรกเพื่อประเมินว่า IUI เหมาะกับคุณหรือไม่
แหล่งอ้างอิง
- American Society for Reproductive Medicine. Intrauterine Insemination (IUI) fact sheet. ReproductiveFacts.org.
- Practice Committee of the American Society for Reproductive Medicine. Evidence-based treatments for couples with unexplained infertility: a guideline. Fertility and Sterility, 2020.
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจก่อนพบแพทย์ ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคล ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินตามข้อมูลของแต่ละคน
