คำตอบสั้น: ค่า TMSC (Total Motile Sperm Count) คือจำนวนอสุจิที่เคลื่อนไหวได้ทั้งหมดในน้ำเชื้อ ส่วนค่าหลังล้าง (Post-wash TMSC) คือจำนวนอสุจิที่เคลื่อนไหวได้ซึ่งเหลืออยู่หลังแล็บล้างและคัดเพื่อนำไปฉีดในวัน IUI ค่านี้ช่วยให้แพทย์ประเมินว่า IUI มีโอกาสเหมาะสมแค่ไหน งานวิจัยหลายชิ้นพบว่าเมื่ออสุจิเคลื่อนไหวได้หลังล้างน้อยมาก โอกาสตั้งครรภ์จาก IUI จะต่ำลง แพทย์จึงอาจแนะนำ ICSI แทน แต่ไม่มีตัวเลขตัดสินตัวเดียวที่ใช้กับทุกคน ต้องดูร่วมกับอายุฝ่ายหญิงและผลตรวจอื่น
TMSC คำนวณอย่างไร
TMSC ก่อนล้างคำนวณคร่าวๆ จาก ปริมาตรน้ำเชื้อ × ความเข้มข้นของอสุจิ × สัดส่วนอสุจิที่เคลื่อนไหวแบบพุ่งไปข้างหน้า ตัวอย่างเช่น น้ำเชื้อ 2 มิลลิลิตร ความเข้มข้น 20 ล้านตัวต่อมิลลิลิตร เคลื่อนไหวพุ่งไปข้างหน้า 40% จะได้ TMSC ประมาณ 16 ล้านตัว
ค่าหลังล้างมักน้อยกว่าก่อนล้าง เพราะแล็บคัดอสุจิที่ไม่เคลื่อนไหวและสิ่งปนเปื้อนออก ตัวเลขที่ใช้ตัดสินในวันฉีดเชื้อจึงเป็นค่าหลังล้าง
ค่าอ้างอิงผลตรวจน้ำอสุจิ
| ค่าที่ตรวจ | ค่าอ้างอิงขั้นต่ำตามคู่มือ WHO ฉบับที่ 6 (2021) |
|---|---|
| ปริมาตรน้ำเชื้อ | 1.4 มิลลิลิตร |
| ความเข้มข้น | 16 ล้านตัวต่อมิลลิลิตร |
| จำนวนรวมต่อการหลั่ง | 39 ล้านตัว |
| การเคลื่อนไหวรวม | 42% |
| การเคลื่อนไหวแบบพุ่งไปข้างหน้า | 30% |
| รูปร่างปกติ | 4% |
ค่าเหล่านี้เป็นค่าต่ำสุดของกลุ่มผู้ชายที่มีบุตรได้ ไม่ใช่เส้นแบ่งว่ามีลูกได้หรือไม่ได้ ผลที่ต่ำกว่าเกณฑ์ครั้งเดียวควรตรวจซ้ำ เพราะน้ำเชื้อเปลี่ยนแปลงได้ตามช่วงเวลา ดูวิธีเตรียมตัวก่อนตรวจที่ เตรียมตัวก่อนตรวจสเปิร์ม
ค่าอสุจิแบบไหนที่แพทย์มักพิจารณา IUI หรือ ICSI
| สถานการณ์ | แนวทางที่มักพิจารณา |
|---|---|
| น้ำเชื้อใกล้เคียงค่าปกติ ท่อนำไข่ผ่าน อายุฝ่ายหญิงไม่มาก | IUI อาจเป็นทางเลือกแรกที่เหมาะ |
| อสุจิน้อยหรือเคลื่อนไหวน้อยเล็กน้อย | อาจลอง IUI จำนวนรอบจำกัด แล้วประเมินใหม่ |
| อสุจิเคลื่อนไหวได้หลังล้างน้อยมาก | ICSI มักเหมาะกว่า เพราะใช้อสุจิเพียงหนึ่งตัวต่อไข่หนึ่งใบ |
| ไม่พบอสุจิในน้ำเชื้อ | ต้องประเมินหาสาเหตุ และอาจต้องเก็บอสุจิจากอัณฑะ ดูเพิ่มที่ ไม่พบอสุจิในน้ำเชื้อ |
งานวิจัยส่วนหนึ่งพบว่าเมื่ออสุจิเคลื่อนไหวได้หลังล้างต่ำกว่าประมาณ 1 ล้านตัว อัตราตั้งครรภ์จาก IUI ลดลงอย่างชัดเจน แต่เกณฑ์ที่แต่ละศูนย์ใช้อาจต่างกัน ควรถามค่าที่แล็บและแพทย์ของคุณใช้
ปัจจัยอื่นที่แพทย์ดูร่วม
- อายุและปริมาณไข่ของฝ่ายหญิง ถ้าเวลามีจำกัด แพทย์อาจไม่แนะนำให้ลอง IUI หลายรอบ
- ท่อนำไข่ IUI ต้องการท่อนำไข่ที่ผ่านได้อย่างน้อยหนึ่งข้าง
- รูปร่างอสุจิและผลตรวจอื่น เช่น Sperm DNA Fragmentation ในบางกรณี
- ผลรอบ IUI ที่ผ่านมา ถ้าทำหลายรอบแล้วยังไม่สำเร็จ ดู IUI ไม่สำเร็จหลายรอบ ควรทบทวนอะไร
คำถามที่พบบ่อย
ค่าหลังล้างน้อยในรอบหนึ่ง แปลว่าทำ IUI ไม่ได้อีกเลยไหม
ไม่จำเป็น น้ำเชื้อแต่ละครั้งแตกต่างกันได้ แพทย์อาจดูแนวโน้มจากหลายครั้งประกอบ แต่ถ้าต่ำต่อเนื่อง การเปลี่ยนเป็น ICSI มักคุ้มค่ากว่าในแง่เวลา
ควรงดหลั่งกี่วันก่อนวันเก็บน้ำเชื้อ
ทั่วไปมักแนะนำช่วงสั้นๆ ไม่กี่วัน การงดนานเกินไปอาจทำให้คุณภาพการเคลื่อนไหวลดลง ให้ใช้จำนวนวันตามที่ทีมแนะนำ ดูเพิ่มที่ หลั่งอสุจิบ่อยแค่ไหนจึงดีต่อการมีลูก
ขอดูค่าหลังล้างในวันฉีดเชื้อได้ไหม
ได้ ควรขอให้ทีมบอกจำนวนอสุจิที่เคลื่อนไหวได้ที่ใช้ฉีด เพื่อใช้ประกอบการตัดสินใจในรอบถัดไป
ดูรายละเอียดบริการได้ที่ IUI และ IVF/ICSI หรือนัดปรึกษาแพทย์พร้อมนำผลตรวจน้ำอสุจิเดิมมาด้วย
แหล่งอ้างอิง
- World Health Organization. WHO laboratory manual for the examination and processing of human semen, 6th edition, 2021.
- Schlegel PN, et al. Diagnosis and treatment of infertility in men: AUA/ASRM guideline. Fertility and Sterility, 2021.
บทความนี้เป็นข้อมูลทั่วไปเพื่อความเข้าใจก่อนพบแพทย์ ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะบุคคล ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินตามข้อมูลของแต่ละคน
